Tiểu đêm là một trong những phàn nàn phổ biến nhất ở người lớn tuổi, và nó gây ra hai vấn đề cùng lúc. Vấn đề thứ nhất là giấc ngủ bị cắt vụn. Vấn đề thứ hai ít được nói tới nhưng nghiêm trọng hơn: đêm tối là thời điểm ngã hay xảy ra nhất.
Vì sao tiểu đêm phổ biến hơn khi có tuổi
- Thận thay đổi nhịp bài tiết, thải nhiều hơn vào ban đêm
- Dung tích bàng quang chức năng giảm
- Dịch tích ở chân ban ngày trở về tuần hoàn khi nằm
- Giấc ngủ nông nên dễ tỉnh khi bàng quang đầy
- Một số bệnh và thuốc góp phần
Điểm về dịch tích ở chân giải thích vì sao người phù chân ban ngày thường tiểu nhiều vào nửa đầu của đêm.
Những nguyên nhân cần được khám
- Vấn đề tuyến tiền liệt ở nam giới
- Bàng quang tăng hoạt
- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu
- Đái tháo đường chưa kiểm soát
- Suy tim
- Ngưng thở khi ngủ
- Tác dụng của thuốc đang dùng
Danh sách này cho thấy tiểu đêm không phải một chẩn đoán mà là một triệu chứng, và nó đáng được tìm nguyên nhân.
Thuốc và giờ uống
- Thuốc lợi tiểu uống muộn làm tiểu đêm nhiều
- Đổi sang uống buổi sáng thường giải quyết được
- Không tự đổi giờ mà hãy hỏi bác sĩ
- Một số thuốc khác cũng ảnh hưởng
- Mang danh sách thuốc đi hỏi khi than phiền về tiểu đêm
Rất nhiều trường hợp cải thiện chỉ bằng việc đổi giờ uống một viên thuốc. Đây là điều đáng hỏi đầu tiên.
Điều chỉnh lượng nước trong ngày
- Không giảm tổng lượng nước, chỉ đổi phân bố
- Uống nhiều hơn vào buổi sáng và trưa
- Giảm dần từ chiều tối
- Hạn chế cà phê, trà đặc và rượu buổi tối
- Đi vệ sinh ngay trước khi lên giường
Điểm quan trọng là không cắt giảm tổng lượng nước, vì thiếu nước ở tuổi này có nhóm rủi ro riêng còn đáng ngại hơn.
Giảm dịch tích ở chân
- Kê chân cao vào buổi chiều trong khoảng một giờ
- Vận động trong ngày thay vì ngồi lâu một chỗ
- Dùng vớ áp lực nếu bác sĩ có chỉ định
- Giảm muối trong bữa ăn
- Đi bộ nhẹ vào buổi chiều
Với người phù chân, đưa phần dịch đó trở về tuần hoàn vào buổi chiều thay vì lúc nằm ngủ giúp giảm số lần dậy đêm.
Vì sao ngã hay xảy ra ban đêm
- Trời tối, mắt chưa thích nghi sau khi vừa tỉnh
- Người lớn tuổi thích nghi bóng tối chậm hơn
- Huyết áp tụt khi đứng dậy đột ngột
- Còn ngái ngủ, phản xạ chậm
- Có thể còn tác dụng của thuốc an thần
- Vội vì cảm giác buồn tiểu gấp
Sáu yếu tố này dồn vào cùng một thời điểm mỗi đêm. Đó là lý do đây là tình huống nguy hiểm nhất trong ngày.
Làm lối đi an toàn
- Đèn ngủ dọc lối đi, bật tự động theo chuyển động càng tốt
- Công tắc đèn trong tầm với từ giường
- Dọn sạch vật cản trên lối đi
- Bỏ thảm nhỏ dễ trượt hoặc dán cố định mép thảm
- Dây điện gọn gàng, không băng ngang lối
- Tay vịn trong nhà vệ sinh
- Sàn nhà vệ sinh chống trượt
Đây là danh sách kiểm tra nên làm một lần rồi rà lại định kỳ, vì đồ đạc hay bị xê dịch theo thời gian.
Cách dậy an toàn
- Ngồi dậy ở mép giường và chờ vài giây
- Để chân chạm sàn rồi mới đứng lên
- Bật đèn trước khi bước
- Không vội dù cảm giác gấp
- Đi dép có đế chống trượt, không đi chân trần trên sàn trơn
Chờ vài giây ở mép giường là biện pháp đơn giản nhất chống lại việc huyết áp tụt khi đứng dậy, và nó cần được biến thành thói quen.
Giải pháp cho trường hợp đi lại khó
- Đặt bô hoặc ghế bô cạnh giường
- Bố trí phòng ngủ gần nhà vệ sinh nếu có thể
- Dùng gậy hoặc khung tập đi ngay cả quãng ngắn
- Có chuông gọi người nhà khi cần
- Không ngại nhờ giúp, vì một cú ngã tốn kém hơn nhiều
Tâm lý ngại làm phiền khiến nhiều người cố tự đi trong đêm, và đó là lúc chuyện xảy ra.
Quay lại giấc ngủ sau khi dậy
- Giữ ánh sáng dịu, không bật đèn sáng chói
- Không xem điện thoại
- Không xem đồng hồ
- Trở lại giường ngay, không ngồi lại xem tivi
- Nếu quá hai mươi phút không ngủ lại được thì áp dụng cách rời giường
Ánh sáng mạnh giữa đêm làm nhịp sinh học bị đẩy lệch và khiến việc ngủ lại khó hơn nhiều.
Khi nào cần đi khám
- Tiểu đêm từ hai lần trở lên và ảnh hưởng tới giấc ngủ
- Mới xuất hiện hoặc tăng nhanh gần đây
- Kèm buốt, rát, tiểu khó hoặc tiểu ra máu
- Kèm phù chân hoặc khó thở
- Kèm khát nhiều và sụt cân
- Đã từng ngã khi dậy đêm
Mục cuối là lý do đủ để đi khám ngay cả khi mọi thứ khác đều bình thường. Một cú ngã đã xảy ra là dự báo mạnh cho những cú ngã tiếp theo, và đó là lúc cần rà soát toàn bộ cả thuốc, môi trường lẫn nguyên nhân gây tiểu đêm.
Câu hỏi thường gặp
Dậy đi tiểu mấy lần một đêm là nhiều?
Dậy một lần khá phổ biến ở tuổi này. Từ hai lần trở lên mỗi đêm và ảnh hưởng tới giấc ngủ thì nên nói với bác sĩ để tìm nguyên nhân.
Uống ít nước buổi tối có giải quyết được không?
Giúp được một phần, nhưng đừng giảm tổng lượng nước trong ngày vì thiếu nước ở người lớn tuổi có nhóm nguy cơ riêng. Nên uống nhiều vào buổi sáng và giảm dần về tối.
Tiểu đêm có phải luôn do tuyến tiền liệt không?
Không. Có nhiều nguyên nhân khác như thuốc lợi tiểu uống muộn, ngưng thở khi ngủ, phù chân ban ngày, đái tháo đường hoặc vấn đề tim. Cần được khám để xác định.
Vì sao ngã hay xảy ra vào ban đêm?
Vì nhiều yếu tố cùng lúc: trời tối, mắt chưa thích nghi, huyết áp tụt khi vừa đứng dậy, còn ngái ngủ và đôi khi còn tác dụng của thuốc.