Những nguyên nhân gây hay quên mà xử lý được

Khi một người lớn tuổi hay quên, phản xạ đầu tiên của cả gia đình thường là nghĩ tới điều tệ nhất. Nhưng trong thực hành lâm sàng, việc đầu tiên bác sĩ làm lại là đi tìm những nguyên nhân có thể xử lý. Nhóm này không nhỏ, và bỏ qua nó nghĩa là bỏ qua khả năng cải thiện thật sự.

Thuốc, nhóm đầu tiên cần rà

• Một số nhóm thuốc có ảnh hưởng tới nhận thức
• Thuốc an thần và thuốc ngủ là nhóm hay được nhắc
• Nguy cơ tăng khi dùng nhiều thuốc cùng lúc
• Người lớn tuổi nhạy cảm hơn với cùng một liều
• Đôi khi chỉ cần đổi thuốc hoặc chỉnh liều là cải thiện rõ
• Không tự ngưng, hãy mang danh sách đi hỏi

Một buổi rà soát toàn bộ danh sách thuốc với bác sĩ là việc đơn giản mà đôi khi giải quyết được cả vấn đề.

Trầm cảm, dễ bị nhầm nhất

• Làm giảm tập trung nên thông tin không được ghi nhớ tốt
• Giảm động lực nên người ta không cố gắng nhớ
• Ở người lớn tuổi có thể không biểu hiện buồn bã rõ
• Thường kèm mất hứng thú, ngủ kém, chán ăn
• Biểu hiện rất giống sa sút trí tuệ
• Là tình trạng điều trị được

Người trầm cảm thường trả lời không biết khi được hỏi, còn người sa sút trí tuệ thường cố đoán hoặc lấp liếm. Đây là một trong những khác biệt bác sĩ chú ý.

Thiếu ngủ và rối loạn giấc ngủ

• Giấc ngủ là lúc trí nhớ được củng cố
• Ngủ kém kéo dài ảnh hưởng rõ tới tập trung và ghi nhớ
• Ngưng thở khi ngủ là nguyên nhân hay bị bỏ sót
• Đau về đêm và tiểu đêm cũng góp phần
• Xử lý giấc ngủ thường cải thiện nhận thức

Ngưng thở khi ngủ đáng được nhắc riêng vì nó vừa phổ biến, vừa xử lý được, vừa hay bị quy nhầm cho tuổi tác.

Thiếu vi chất

• Thiếu một số vitamin nhóm B có thể ảnh hưởng tới nhận thức
• Thường phát hiện được bằng xét nghiệm máu
• Người ăn kém hoặc có vấn đề hấp thu dễ gặp hơn
• Một số thuốc dùng dài ngày ảnh hưởng tới hấp thu
• Bổ sung phải theo chỉ định, không tự mua

Đây là nhóm rất đáng kiểm tra vì việc xử lý đơn giản khi được phát hiện đúng.

Vấn đề nội tiết

• Rối loạn chức năng tuyến giáp có thể gây chậm chạp và hay quên
• Đường huyết quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng tới nhận thức
• Rối loạn điện giải cũng vậy
• Đều phát hiện được qua xét nghiệm
• Đều có hướng xử lý cụ thể

Những nguyên nhân này không gây triệu chứng đặc hiệu nên chỉ tìm ra khi có người nghĩ tới và cho làm xét nghiệm.

Thiếu nước

• Cảm giác khát giảm theo tuổi nên dễ thiếu mà không biết
• Thiếu nước gây lú lẫn rất rõ ở người lớn tuổi
• Hay xảy ra trong đợt nắng nóng hoặc khi đang ốm
• Cải thiện nhanh khi được bù nước
• Là nguyên nhân rất hay bị bỏ qua

Nhiều trường hợp cụ lú lẫn đột ngột nhập viện rồi tỉnh táo trở lại sau khi được truyền dịch. Đây là tình huống thật và không hiếm.

Nhiễm trùng

• Ở người lớn tuổi, nhiễm trùng có thể biểu hiện bằng lú lẫn
• Có thể không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ
• Nhiễm khuẩn tiết niệu là ví dụ hay gặp
• Lú lẫn xuất hiện nhanh là dấu hiệu cần khám ngay
• Xử lý nhiễm trùng thì nhận thức trở lại

Đây là lý do một cụ đột nhiên lẫn hơn hôm qua cần được đưa đi khám chứ không phải được ghi nhận như một bước tiến triển của tuổi già.

Nghe kém và nhìn kém

• Nghe kém làm giảm lượng thông tin vào
• Buộc não dồn nguồn lực để giải mã âm thanh
• Dẫn tới rút khỏi giao tiếp và cô lập xã hội
• Mối liên quan với suy giảm nhận thức đã được ghi nhận
• Nhìn kém cũng làm giảm tương tác với môi trường
• Hỗ trợ giác quan sớm là việc đáng làm

Một chiếc máy trợ thính đôi khi có tác động lên nhận thức nhiều hơn người ta tưởng, và đây là lý do không nên trì hoãn.

Rượu

• Ảnh hưởng trực tiếp tới trí nhớ và khả năng tập trung
• Tác động mạnh hơn ở người lớn tuổi
• Tương tác với nhiều loại thuốc
• Cũng ảnh hưởng tới giấc ngủ và tới dinh dưỡng
• Nên nói thật về lượng uống khi đi khám

Khai đúng lượng rượu khi đi khám là chuyện quan trọng, vì nó thay đổi cách bác sĩ đánh giá tình hình.

Những nguyên nhân khác cần loại trừ

• Tụ máu trong sọ sau chấn thương, đôi khi sau va đập nhẹ
• Một số tình trạng gây tăng áp lực trong sọ
• Bệnh gan, bệnh thận giai đoạn nặng
• Thiếu oxy do bệnh phổi hoặc bệnh tim
• Đều cần thăm khám và cận lâm sàng để xác định

Tiền sử ngã hoặc va đập vào đầu trong vài tuần trước đó là thông tin rất quan trọng nên nhớ kể với bác sĩ.

Vì sao phải tìm cho ra

• Nhiều nguyên nhân trong danh sách này xử lý được
• Xử lý rồi thì nhận thức cải thiện thật
• Không tìm thì mặc định coi như tuổi già và bỏ qua
• Kể cả khi là sa sút trí tuệ, các yếu tố này vẫn làm nặng thêm
• Xử lý chúng vẫn có lợi trong mọi trường hợp

Điểm cuối rất đáng lưu ý: một người đã được chẩn đoán sa sút trí tuệ mà đang thiếu ngủ, đang thiếu nước và đang dùng một loại thuốc gây lú lẫn thì vẫn còn rất nhiều dư địa để cải thiện, dù bệnh nền không mất đi.

Câu hỏi thường gặp