Táo bón là chủ đề ít ai muốn nói tới, và có lẽ vì thế mà nó bị chịu đựng lâu hơn mức cần thiết. Ở người lớn tuổi, nó không chỉ khó chịu mà còn kéo theo chán ăn, mệt mỏi, lo lắng và đôi khi cả biến chứng thật sự.
Vì sao phổ biến hơn khi có tuổi
- Nhu động ruột chậm lại theo tuổi
- Ít vận động làm ruột hoạt động kém hơn
- Uống ít nước vì cảm giác khát giảm
- Ăn ít rau và trái cây do nhai khó hoặc ngại chế biến
- Nhiều thuốc có tác dụng phụ gây táo bón
- Cơ vùng sàn chậu và cơ bụng yếu đi
Thường không phải một nguyên nhân mà là nhiều nguyên nhân cộng lại. Vì thế giải pháp cũng cần nhiều hướng cùng lúc.
Thuốc là nguyên nhân hay bị bỏ qua
- Nhiều nhóm thuốc thường dùng có thể gây táo bón
- Càng dùng nhiều thuốc thì khả năng càng cao
- Đừng tự ngưng thuốc vì lý do này
- Hãy mang danh sách thuốc đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
- Có thể có lựa chọn thay thế hoặc cách xử lý đi kèm
Rất nhiều trường hợp táo bón kéo dài được giải quyết chỉ bằng việc rà lại danh sách thuốc với bác sĩ.
Chất xơ và hai loại của nó
- Loại hoà tan có trong yến mạch, đậu, một số trái cây
- Loại không hoà tan có trong rau, ngũ cốc nguyên hạt, vỏ trái cây
- Cả hai đều cần và bổ trợ nhau
- Ăn đa dạng rau củ quả là cách đơn giản nhất để có cả hai
- Chất xơ cần nước để phát huy tác dụng
Điểm cuối rất quan trọng: tăng chất xơ mà không tăng nước có thể làm tình hình tệ hơn chứ không tốt lên.
Tăng chất xơ đúng cách
- Tăng từ từ trong vài tuần
- Tăng nước song song
- Thêm rau vào mỗi bữa thay vì dồn một bữa
- Ăn trái cây cả phần thịt thay vì chỉ uống nước ép
- Chọn loại dễ nhai nếu răng yếu
- Đầy hơi lúc đầu là chuyện thường gặp và giảm dần
Tăng đột ngột gây đầy hơi khó chịu, và đó là lý do nhiều người thử rồi bỏ.
Nguồn chất xơ dễ ăn
- Rau nấu mềm, canh rau
- Khoai lang, bí đỏ
- Chuối chín, đu đủ, thanh long
- Yến mạch nấu cháo
- Đậu các loại nấu nhừ
- Mận khô hoặc các loại quả khô ngâm mềm
Với người nhai khó, nấu mềm là giải pháp tốt hơn nhiều so với việc bỏ hẳn rau ra khỏi bữa ăn.
Nước, phần không thể thiếu
- Uống theo lịch chứ không đợi khát
- Một ly nước ấm buổi sáng khi vừa dậy
- Để sẵn nước ở nơi thường ngồi
- Tính cả canh, súp, trái cây vào lượng nước
- Người có bệnh tim hoặc thận cần hỏi bác sĩ về lượng phù hợp
Nhiều người chủ động uống ít vì ngại đi vệ sinh nhiều, và điều đó làm táo bón nặng thêm. Nên uống nhiều vào buổi sáng và giảm dần về tối.
Vận động và ruột
- Đi bộ kích thích nhu động ruột
- Vận động sau bữa ăn có ích
- Ngồi hoặc nằm cả ngày làm ruột trì trệ
- Bài tập cơ bụng nhẹ cũng hỗ trợ
- Ngay cả vận động nhẹ cũng tốt hơn không vận động
Với người phải nằm nhiều, táo bón gần như là chuyện tất yếu và cần được dự phòng chủ động chứ không đợi xảy ra.
Tạo thói quen đi ngoài
- Chọn một khung giờ cố định, thường là sau bữa sáng
- Không nhịn khi có cảm giác muốn đi
- Dành đủ thời gian, không vội
- Tư thế ngồi với chân kê cao một chút giúp dễ hơn
- Không rặn quá sức
Rặn quá sức không chỉ không hiệu quả mà còn có thể gây vấn đề khác, nhất là ở người có bệnh tim mạch.
Khi các biện pháp trên chưa đủ
- Nói với bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự mua thuốc
- Có nhiều loại thuốc với cơ chế khác nhau
- Không phải loại nào cũng phù hợp dùng dài ngày
- Cần xem lại danh sách thuốc đang dùng
- Đôi khi cần đánh giá thêm để tìm nguyên nhân
Tự dùng thuốc nhuận tràng kéo dài là chuyện phổ biến và có thể gây vấn đề riêng. Đây là việc nên hỏi.
Dấu hiệu cần đi khám
- Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài không rõ lý do
- Có máu trong phân hoặc phân đen
- Sụt cân không chủ ý
- Đau bụng nhiều hoặc chướng bụng tăng dần
- Nôn kèm không đi ngoài được
- Táo bón xen kẽ tiêu chảy
Nhóm dấu hiệu này cần được khám để tìm nguyên nhân, không nên xử lý bằng cách tăng chất xơ và chờ đợi.
Táo bón kéo theo những gì
- Chán ăn, ăn ít đi
- Khó chịu, mệt mỏi, ảnh hưởng tinh thần
- Ngại ra khỏi nhà vì lo lắng
- Có thể dẫn tới ứ phân và biến chứng
- Ở người lú lẫn, có thể làm tình trạng nặng lên
Đây là lý do không nên coi táo bón là chuyện vặt. Nó nằm ở đầu một chuỗi ảnh hưởng tới ăn uống, tinh thần và cả mức độ hoạt động hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu không đi ngoài thì gọi là táo bón?
Không có con số chung vì nhịp mỗi người khác nhau. Điều đáng chú ý là sự thay đổi so với nhịp thường ngày của chính mình, kèm theo phân cứng, khó rặn hoặc cảm giác chưa hết.
Tăng chất xơ có luôn giúp được không?
Thường giúp, nhưng phải tăng dần và kèm đủ nước. Tăng chất xơ đột ngột mà uống ít nước có thể làm tình hình nặng hơn. Một số trường hợp còn cần lời khuyên riêng từ bác sĩ.
Có nên dùng thuốc nhuận tràng thường xuyên không?
Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Có nhiều loại với cơ chế khác nhau và không phải loại nào cũng phù hợp để dùng dài ngày. Tự dùng kéo dài có thể gây vấn đề riêng.
Khi nào táo bón là dấu hiệu cần đi khám?
Khi thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, có máu trong phân, sụt cân không chủ ý, đau bụng nhiều hoặc táo bón mới xuất hiện ở người trước đó bình thường.