Tiêm chủng cho người lớn, phần hay bị quên

Trong tủ thuốc của gần như mọi gia đình có một cuốn sổ tiêm chủng của trẻ con, được giữ rất kỹ. Nhưng hỏi một người sáu mươi tuổi lần gần nhất tiêm gì là khi nào, phần lớn không nhớ. Đây là khoảng trống đáng chú ý, vì người lớn tuổi mới là nhóm mà bệnh nhiễm trùng gây hậu quả nặng nhất.

Vì sao tiêm chủng quan trọng ở tuổi này

• Hệ miễn dịch đáp ứng chậm hơn và yếu hơn với tác nhân mới
• Dễ mắc bệnh nhiễm trùng hơn
• Khi mắc thì diễn tiến thường nặng hơn
• Thời gian hồi phục kéo dài hơn
• Một đợt bệnh có thể dẫn tới nằm lâu và mất chức năng

Điểm cuối là chỗ ít được nghĩ tới nhất: một đợt viêm phổi không chỉ là chuyện của phổi mà có thể khởi động cả chuỗi mất cơ và mất độc lập.

Đáp ứng miễn dịch khác ở người lớn tuổi

• Đáp ứng với vắc xin có thể không mạnh bằng người trẻ
• Nhưng vẫn có giá trị bảo vệ đáng kể
• Một số loại có công thức riêng cho nhóm tuổi này
• Một số loại cần nhắc lại theo chu kỳ
• Bác sĩ sẽ tư vấn loại phù hợp

Đáp ứng yếu hơn không có nghĩa là không nên tiêm. Với nhóm nguy cơ cao, ngay cả mức bảo vệ một phần cũng có ý nghĩa.

Những nhóm được lưu ý đặc biệt

• Người có bệnh phổi mạn tính
• Người có bệnh tim mạch
• Người mắc đái tháo đường
• Người có bệnh gan hoặc thận mạn tính
• Người suy giảm miễn dịch hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch
• Người sống trong môi trường tập thể

Có bệnh nền thường làm việc tiêm chủng trở nên quan trọng hơn chứ không phải là lý do để tránh, nhưng cần bác sĩ đánh giá.

Những câu nên hỏi bác sĩ

• Với tuổi và tình trạng của tôi thì nên tiêm những gì
• Loại nào cần nhắc lại và bao lâu một lần
• Tôi đã tiêm gì trước đây thì còn cần gì nữa
• Bệnh nền và thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng gì không
• Tác dụng phụ thường gặp là gì
• Có nên tiêm khi đang dùng thuốc chống đông không

Câu hỏi về thuốc chống đông đáng đặt ra vì nó ảnh hưởng tới cách tiêm và cách theo dõi sau tiêm.

Lập sổ tiêm chủng cho người lớn

• Ghi tên loại đã tiêm và ngày tiêm
• Ghi nơi tiêm
• Ghi mũi nhắc tiếp theo nếu có hẹn
• Chụp lại giấy xác nhận và lưu trong điện thoại
• Mang theo khi đi khám
• Làm riêng cho từng người trong nhà

Không có sổ thì mỗi lần được hỏi lại phải đoán, và đoán sai dẫn tới hoặc bỏ sót hoặc tiêm lặp không cần thiết.

Trước khi tiêm

• Khai rõ bệnh nền và thuốc đang dùng
• Khai tiền sử dị ứng, nhất là dị ứng với lần tiêm trước
• Báo nếu đang sốt hoặc đang bị bệnh cấp
• Báo nếu đang dùng thuốc ức chế miễn dịch
• Mang theo sổ tiêm nếu có
• Ăn uống bình thường trước khi tiêm

Đang ốm cấp tính thường là lý do hoãn chứ không phải chống chỉ định vĩnh viễn. Hỏi rõ khi nào tiêm lại được.

Sau khi tiêm

• Ở lại theo dõi theo hướng dẫn của cơ sở tiêm
• Đau tại chỗ tiêm, mệt nhẹ, sốt nhẹ là phản ứng thường gặp
• Thường qua trong một tới hai ngày
• Chườm mát chỗ tiêm nếu đau
• Uống đủ nước và nghỉ ngơi
• Báo cơ sở y tế nếu có phản ứng bất thường hoặc kéo dài

Phản ứng nhẹ sau tiêm là chuyện dự kiến được. Biết trước thì không hoảng và cũng không bỏ mũi nhắc vì sợ.

Những hiểu nhầm thường gặp

• Tưởng tiêm chủng chỉ dành cho trẻ em
• Tưởng tiêm rồi thì không bao giờ mắc bệnh đó nữa
• Tưởng có bệnh nền thì không được tiêm
• Tưởng đã lớn tuổi thì tiêm cũng không tác dụng
• Tưởng phản ứng nhẹ sau tiêm là dấu hiệu nguy hiểm

Hiểu nhầm thứ hai đáng nói rõ: vắc xin giảm nguy cơ mắc và giảm mức độ nặng nếu mắc, chứ không phải là bảo đảm tuyệt đối.

Cùng với các biện pháp khác

• Rửa tay thường xuyên
• Tránh nơi đông người khi đang có dịch
• Giữ nhà thông thoáng
• Không tiếp xúc gần với người đang ốm
• Đi khám sớm khi có dấu hiệu nhiễm trùng
• Kiểm soát tốt các bệnh nền

Tiêm chủng là một phần trong bộ biện pháp phòng bệnh chứ không thay thế các phần còn lại. Nhưng nó là phần chủ động nhất, chỉ cần vài phút mỗi lần và có thể đặt lịch trước, nên đáng được nhớ tới trong lần khám định kỳ tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp