Có hai món đồ ảnh hưởng tới nguy cơ ngã nhiều hơn người ta tưởng, và cả hai đều bị chọn theo thói quen chứ không theo tiêu chí nào: đôi dép đi trong nhà, và chiếc gậy chống nếu có. Chọn sai thì chúng là nguồn nguy hiểm, chọn đúng thì chúng giữ cho người ta đi lại được lâu hơn nhiều.
Đặc điểm của giày dép an toàn
- Có quai hậu hoặc ôm gót
- Đế chống trượt, có rãnh, không quá mòn
- Đế mỏng vừa phải để còn cảm nhận được mặt sàn
- Gót thấp và bằng, không cao và không mềm nhũn
- Vừa chân, không rộng thùng thình
- Dễ xỏ vào, không phải cúi lâu
- Nhẹ nhưng đủ chắc
Đế quá dày và quá mềm làm giảm cảm nhận mặt sàn, điều này bất lợi với người vốn đã giảm cảm giác bàn chân.
Những kiểu nên tránh
- Dép lê không quai hậu
- Dép có đế nhẵn hoặc đã mòn hết rãnh
- Giày quá rộng làm chân trượt bên trong
- Đế quá dày và quá mềm
- Gót cao dù chỉ vừa phải
- Dây giày dài dễ vướng
Dép lê là món đồ phổ biến nhất trong nhà và cũng là món cần thay đầu tiên khi nói tới phòng ngã.
Đi chân trần và đi tất
- Chân trần trên sàn trơn rất nguy hiểm
- Đi tất trên sàn gạch là tình huống trượt điển hình
- Chân trần cũng không bảo vệ khi va vào đồ
- Nếu muốn đi tất thì chọn loại có hạt chống trượt dưới đế
- Tốt nhất là đi dép trong nhà có đế chống trượt
Rất nhiều cú ngã trong nhà xảy ra khi người ta đi tất trên sàn gạch, và đây là thứ dễ sửa nhất trong danh sách.
Chăm sóc bàn chân
- Kiểm tra bàn chân định kỳ, nhất là khi giảm cảm giác
- Cắt móng đúng cách, không cắt sâu hai bên
- Xử lý chai chân, móng quặp, nấm
- Không tự cắt chai bằng dao lam
- Người có đái tháo đường cần chăm sóc chân đặc biệt kỹ
- Đau chân làm đổi dáng đi và tăng nguy cơ ngã
Bàn chân là bộ phận tiếp xúc với mặt đất nhưng lại hay bị bỏ quên nhất trong chăm sóc sức khoẻ hằng ngày.
Khi nào nên dùng gậy
- Khi thấy loạng choạng hoặc thiếu tự tin khi đi
- Khi đau một bên chân hoặc khớp háng
- Khi đi quãng dài thấy mệt và mất vững
- Khi đi trên địa hình không bằng phẳng
- Khi bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng khuyên dùng
Không cần đợi tới lúc không đi nổi mới dùng. Dùng sớm giữ cho người ta đi lại nhiều hơn, và đi lại nhiều mới giữ được cơ.
Chỉnh gậy cho đúng
- Tay cầm ngang mức cổ tay khi đứng thẳng buông tay
- Khi cầm thì khuỷu tay hơi gập
- Gậy quá cao làm vai nhô lên và mỏi
- Gậy quá thấp làm phải khom người
- Đầu gậy có đệm cao su còn tốt, thay khi mòn
- Nhờ chuyên viên chỉnh là cách chắc nhất
Rất nhiều người dùng gậy sai chiều cao suốt nhiều năm, và nó vừa gây mỏi vừa giảm tác dụng hỗ trợ.
Cầm gậy bên nào
- Cầm ở bên đối diện với chân đau hoặc chân yếu
- Gậy và chân yếu bước cùng lúc
- Nghe ngược với trực giác nhưng đúng về cơ học
- Khi lên cầu thang thì chân khoẻ bước trước
- Khi xuống thì gậy và chân yếu xuống trước
Quy tắc lên thì chân khoẻ trước, xuống thì chân yếu trước rất đáng nhớ và nhiều người dùng gậy chưa từng được ai chỉ.
Các loại dụng cụ khác
- Gậy bốn chân cho độ vững cao hơn
- Khung tập đi khi cần hỗ trợ nhiều
- Khung có bánh xe và phanh cho người đi được quãng dài
- Xe đẩy có ghế ngồi để nghỉ giữa đường
- Loại nào phù hợp nên do chuyên viên đánh giá
Chọn sai loại dụng cụ cũng nguy hiểm như không dùng gì. Đây là chỗ nên hỏi chuyên môn thay vì tự mua theo cảm tính.
Vượt qua sự ngại ngùng
- Nhiều người từ chối vì sợ trông già yếu
- Cái giá của việc từ chối là ở nhà nhiều hơn
- Ở nhà nhiều làm cơ yếu và thăng bằng kém hơn
- Dụng cụ hỗ trợ giữ cho người ta ra ngoài được
- Có thể chọn kiểu dáng và màu mình thích
- Gia đình không nên đùa cợt về chuyện này
Cách nghĩ đúng là chiếc gậy không phải dấu hiệu của sự yếu đuối mà là công cụ để tiếp tục đi. Kính mắt cũng vậy và không ai thấy ngại.
Bảo dưỡng dụng cụ
- Kiểm đệm cao su đầu gậy, thay khi mòn
- Kiểm ốc vít và các khớp điều chỉnh
- Kiểm phanh của khung có bánh xe
- Lau sạch tay cầm để không trơn
- Kiểm lại chiều cao sau mỗi lần điều chỉnh
Đầu gậy mòn hết rãnh là nguyên nhân trượt rất phổ biến và cũng là thứ rẻ nhất để thay.
Những sai lầm thường gặp
- Dùng gậy của người khác mà không chỉnh chiều cao
- Dùng ô hoặc que gỗ thay gậy
- Cầm gậy sai bên
- Xách gậy lên thay vì dùng khi lên xuống bậc
- Vịn vào đồ đạc không chắc thay vì dùng gậy
- Cất gậy đi khi có khách
Mục cuối nghe buồn cười nhưng rất hay xảy ra, và những lần có khách lại thường là lúc người ta đi lại nhiều hơn bình thường trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Dép lê trong nhà có an toàn không?
Dép lê không quai hậu là một trong những nguyên nhân ngã phổ biến nhất trong nhà, vì chân dễ tuột và dép dễ vướng. Nên chọn loại có quai hậu và đế chống trượt.
Đi chân trần trong nhà thì sao?
Trên sàn trơn hoặc sàn ướt thì rất nguy hiểm. Ngoài ra chân trần không bảo vệ khi va vào đồ vật. Nên đi dép có đế chống trượt kể cả trong nhà.
Gậy nên cao bao nhiêu?
Một cách ước lượng thông dụng là tay cầm ngang mức cổ tay khi đứng thẳng buông tay. Khi cầm thì khuỷu tay hơi gập. Tốt nhất là nhờ chuyên viên phục hồi chức năng chỉnh.
Dùng gậy có làm mình yếu đi không?
Không. Gậy giúp giảm tải và tăng độ vững, nhờ đó người ta đi lại nhiều hơn chứ không ít hơn. Chính việc ngại dùng rồi ở nhà mới làm yếu đi.