Ngành chăm sóc da là nơi có nhiều lời hứa nhất trong toàn bộ lĩnh vực chống lão hoá. Nhưng nếu xếp theo sức mạnh của bằng chứng thì có một biện pháp đứng cao hơn hẳn mọi thứ khác, và nó là biện pháp rẻ nhất, đơn giản nhất và ít được thực hiện đều đặn nhất.
Da thay đổi thế nào theo tuổi
- Mỏng hơn và mất dần lớp mỡ đệm dưới da
- Đàn hồi giảm nên da chùng và nhăn
- Tuyến dầu hoạt động kém nên da khô
- Tốc độ thay mới tế bào chậm lại
- Vết thương lâu lành hơn
- Dễ bầm tím hơn
- Xuất hiện các đốm sắc tố
Một phần trong số này là lão hoá thật sự theo thời gian. Nhưng phần lớn hơn lại đến từ một nguồn khác.
Phần lớn là tổn thương do nắng
- Tia cực tím phá huỷ collagen và sợi đàn hồi
- Tổn thương tích luỹ qua nhiều chục năm
- So sánh vùng da thường xuyên che kín với vùng phơi nắng thì thấy rõ
- Phần này phòng được, khác với lão hoá theo thời gian
- Cũng là yếu tố nguy cơ chính của ung thư da
Phép so sánh vùng da mặt trong cánh tay với mặt ngoài cánh tay ở cùng một người là bằng chứng trực quan thuyết phục nhất.
Chống nắng, biện pháp số một
- Che chắn bằng quần áo, mũ rộng vành là hiệu quả nhất
- Kính râm chắn tia cực tím bảo vệ cả mắt lẫn vùng da quanh mắt
- Kem chống nắng cho vùng không che được
- Tránh khung giờ nắng gắt nhất
- Tìm bóng râm khi ở ngoài lâu
- Vẫn cần khi trời râm vì tia cực tím xuyên qua mây
Che chắn vật lý đơn giản và bền hơn kem chống nắng, vì nó không phụ thuộc vào việc nhớ thoa lại.
Dùng kem chống nắng cho đúng
- Thoa đủ lượng, phần lớn người dùng quá ít
- Thoa trước khi ra ngoài
- Thoa lại sau vài giờ nếu ở ngoài lâu
- Thoa lại sau khi bơi hoặc ra nhiều mồ hôi
- Đừng quên tai, gáy, mu bàn tay, mu bàn chân
- Chọn loại dễ chịu để duy trì được thói quen
Mu bàn tay là vùng thể hiện tổn thương do nắng rõ nhất và cũng là vùng hay bị bỏ quên nhất.
Da khô và ngứa
- Rất phổ biến ở người lớn tuổi
- Tắm nước quá nóng và quá lâu làm nặng thêm
- Xà phòng mạnh lấy đi lớp dầu bảo vệ
- Không khí khô trong phòng điều hoà cũng góp phần
- Ngứa có thể làm mất ngủ và gây trầy xước
Với nhiều người, xử lý da khô cải thiện giấc ngủ rõ rệt, vì ngứa về đêm là thứ phá giấc ngủ rất hiệu quả.
Dưỡng ẩm đúng cách
- Thoa ngay sau khi tắm, khi da còn hơi ẩm
- Tắm nước ấm vừa, không quá nóng
- Rút ngắn thời gian tắm
- Dùng sản phẩm dịu nhẹ thay vì xà phòng mạnh
- Thoa lại trong ngày ở vùng khô nhiều như cẳng chân
- Loại đặc thường giữ ẩm tốt hơn loại lỏng
Thời điểm thoa quan trọng không kém loại dùng. Đây là chi tiết nhỏ tạo ra khác biệt lớn.
Về các thành phần được quảng cáo
- Một số thành phần có bằng chứng về cải thiện dấu hiệu lão hoá da
- Mức cải thiện thường khiêm tốn và cần dùng lâu
- Một số gây kích ứng, nhất là với da mỏng của người lớn tuổi
- Nên bắt đầu từ từ và thử ở vùng nhỏ
- Hỏi bác sĩ da liễu nếu có bệnh da hoặc đang dùng thuốc
- Không sản phẩm nào thay được việc chống nắng
Mục cuối là điều đáng nhớ nhất: chi rất nhiều cho sản phẩm rồi vẫn ra nắng không che chắn là làm ngược thứ tự.
Những gì ảnh hưởng tới da từ bên trong
- Hút thuốc lá làm da lão hoá nhanh rõ rệt
- Thiếu ngủ ảnh hưởng tới quá trình phục hồi
- Dinh dưỡng kém, nhất là thiếu đạm
- Thiếu nước làm da khô hơn
- Một số bệnh và thuốc ảnh hưởng tới da
Bỏ thuốc lá có tác động lên da rõ hơn hầu hết sản phẩm bôi ngoài, và lợi ích đó xuất hiện ở mọi lứa tuổi.
Những tổn thương da cần đi khám
- Nốt mới xuất hiện ở người lớn tuổi
- Nốt cũ thay đổi kích thước, hình dạng hoặc màu
- Bờ không đều hoặc màu không đồng nhất
- Chảy máu, đóng vảy hoặc không lành
- Vết loét kéo dài không khỏi
- Vùng da đỏ, đóng vảy dai dẳng
Nguy cơ ung thư da tăng theo tuổi và theo lượng nắng tích luỹ. Đây là nhóm không nên chờ xem.
Tự kiểm tra da định kỳ
- Xem toàn thân trước gương mỗi vài tháng
- Nhờ người nhà xem vùng lưng và gáy
- Chú ý vùng phơi nắng nhiều như mặt, tai, cổ, mu tay
- Chụp ảnh các nốt để so sánh theo thời gian
- Không quên bàn chân và kẽ ngón
Chụp ảnh là cách theo dõi đơn giản và hiệu quả, vì thay đổi từ từ rất khó nhận ra bằng trí nhớ.
Chăm sóc da cho người ít vận động
- Kiểm tra các vùng xương nhô hằng ngày
- Vùng đỏ không nhạt khi ấn là dấu hiệu sớm của loét tì đè
- Đổi tư thế thường xuyên
- Giữ da sạch và khô
- Bảo đảm dinh dưỡng đủ đạm
Với người phải nằm nhiều, việc chăm sóc da không còn là chuyện thẩm mỹ mà là phòng ngừa một biến chứng có thật, và nó cần được đưa vào lịch chăm sóc hằng ngày chứ không làm khi nào nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Biện pháp chống lão hoá da nào có bằng chứng mạnh nhất?
Chống nắng. Phần lớn những thay đổi mà người ta gọi là lão hoá da thực ra là tổn thương tích luỹ do tia cực tím, và phần đó phòng được.
Người lớn tuổi có cần chống nắng nữa không?
Có. Tổn thương do nắng tiếp tục tích luỹ ở mọi lứa tuổi, và nguy cơ ung thư da tăng theo tuổi. Chống nắng vẫn có ích dù bắt đầu muộn.
Thoa dưỡng ẩm lúc nào là tốt nhất?
Ngay sau khi tắm, khi da còn hơi ẩm. Thoa lên da đã khô hẳn thì hiệu quả giữ nước kém hơn nhiều.
Nốt trên da thế nào thì cần đi khám?
Nốt mới xuất hiện, nốt cũ thay đổi về kích thước, hình dạng, màu sắc, bờ không đều, chảy máu hoặc không lành. Những trường hợp này nên được bác sĩ da liễu xem.